శ్రీ సప్తశతీ గురుచరిత్ర అధ్యాయము - 37

సప్తశతీ గురుచరిత్ర అధ్యాయము - 37

 

ఈ ఓవ్యాలు మరియు శ్లోకం శ్రీ నృసింహ సరస్వతి స్వామి వారు ఆ బ్రాహ్మణుడికి మధ్యాహ్న దేవపూజ, వైశ్వదేవ బలి హరణం, భోజన నియమాలు, అతిథి సత్కారం మరియు రాత్రి గృహస్థ ధర్మాలను వివరించిన నిత్యాచార విధి యొక్క చివరి భాగాన్ని తెలియజేస్తాయి.

====

1. గృహ భూమీ సంమార్జన । కీజే నిత్య లేపరంజన ।
శాలగ్రామశిలా ధేనూ । గృహీం రాఖూన ఠేవా గవ్య ॥1॥

భావం: స్వామి వారు ఇంకా ఇలా చెప్పారు: "గృహస్థుడు ప్రతిరోజూ ఉదయమే తన ఇిల్లు మరియు ముంగిలిని పవిత్రంగా తుడిచి (సంమార్జనము), ఆవు పేడతో చక్కగా అలికి రంగవల్లులతో (ముగ్గులతో) అలంకరించాలి. ఇంట్లో తప్పనిసరిగా శాలగ్రామ శిలను, గోమాతను (ధేనువు) ఉంచి, ఆవు పాలు, పెరుగు, నెయ్యి వంటి గవ్యములను పూజకు, జీవనానికి ఉపయోగించాలి."

2. గృహ త్వాదే గృహమేధీయ । అగ్నిహోత్ర కింవా గుహ్య ।
హో సంధ్యావత్ దేవపూజ్య । పశుతుల్యత్వ అన్యథా ॥2॥

భావం: "గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్నవాడు ప్రతిరోజూ సంధ్యావందనం చేసినట్లే, తన గృహ దేవతలకు శాస్త్రోక్తంగా నిత్య పూజను (దేవపూజ) నిర్వహించాలి. ఒకవేళ స్మార్తాగ్ని లేదా శ్రౌతాగ్ని (అగ్నిహోత్రము) ఉంటే దానిని నిష్టతో సాగించాలి. దేవపూజ లేని ఇిల్లు మరియు దేవతలను పూజించని మానవుడు పశువుతో సమానుడు (పశుతుల్యుడు)."

3. కింవా ప్రాతర్విస్తరానేం । దుపారీ పంచోపచారానేం ।
సాయంకాళీం నిరాంజనేం । ఆట స్థానేం పూజనాచీ ॥3॥

భావం: "సమయం ఉన్నప్పుడు ఉదయాన్నే (ప్రాతఃకాలము) షోడశోపచారాలతో విస్తారంగా పూజ చేయాలి. మధ్యాహ్న సమయంలో కనీసం పంచోపచారాలతో (గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం) పూజించాలి. సాయంత్రం వేళ కేవలం కర్పూర లేదా ఘృత దీప హారతిని (నిరాంజనము) సమర్పించాలి. శాస్త్ర ప్రకారం పూజార్హమైన ఎనిమిది స్థానాలలో (విగ్రహం, శిల, అగ్ని మొదలైన వాటిలో) దైవాన్ని ఆరాధించాలి."

4. జే కోణీ న పూజతీ । తే యమదండ ఘేతీ ।
వేదమంత్రే ద్విజ పూజితీ । పౌరాణోక్తీం స్త్రీశూద్రాది ॥4॥

భావం: "ఎవరైతే గర్వంతో దేవుడిని పూజించకుండా ఉంటారో, వారు యమలోకంలో తీవ్రమైన యమదండనను (యమదండము) అనుభవిస్తారు. బ్రాహ్మణులు (ద్విజులు) వేదమంత్రాలతో దేవుడిని అభిషేకించి పూజించాలి. స్త్రీలు, శూద్రులు మరియు ఇతరులు పురాణోక్త మంత్రాలతో, నామ స్మరణతో భక్తిగా పూజను నిర్వహించాలి."

5. విపి నాం తోత్థ మధ్యమ । క్రీత హీన, స్వీయ ఉత్తమ ।
తసీం శ్వేత రక్తం శ్యామ । పుష్పేం అధమ శూద్రానీత ॥5॥

భావం: "పూజ కొరకు అడవి నుండి కోసుకొచ్చిన పూలు మధ్యమమైనవి, డబ్బులు పెట్టి కొన్న పూలు (క్రీతము) అధమమైనవి, కానీ తన సొంత పెరట్లోని చెట్ల నుండి కోసిన పూలు అత్యంత ఉత్తమమైనవి. తెల్లని (శ్వేత), ఎర్రని (రక్త) మరియు నీలి/నల్లని (శ్యామ) రంగుల పుష్పాలను వర్ణ నియమాలను బట్టి దేవునికి సమర్పించాలి. భక్తి లేకుండా కేవలం పనుల కోసం తెచ్చిన పూలు పూజకు అధమమైనవి."

6. న ద్యా దేవా సకృమిఛిద్ర । దుర్గే దుర్వా, కేవడా హరా ।
వర్జా తుళశీ గణేశ్వరా । ధుత్తురార్కాది కృష్ణా ॥6॥

భావం: "పురుగులు పట్టినవి, రంధ్రాలు ఉన్నవి (సకృమిఛిద్ర) మరియు వాడిపోయిన పూలను దేవునికి సమర్పించకూడదు. దుర్గాదేవికి గరికను (దుర్వా), పరమశివునికి (హరునికి) మొగలి పువ్వును (కేవడా) అస్సలు పూజించకూడదు. వినాయకునికి (గణేశ్వరునికి) తులసి దళాలను మరియు శ్రీకృష్ణునికి ఉమ్మెత్త (ధుత్తుర), జిల్లేడు (అర్క) పూలను సమర్పించడాన్ని పూర్తిగా వర్జించాలి."

7. వామ హస్తాకడే కలశ । పుష్పాదాలక దక్షిణ దేశ ।
శంఖ ఘంటా వామదక్షిణేస । కీజే న్యాస దేహీ దేవీ ॥7॥

భావం: "పూజ చేసే సమయంలో కలశాన్ని (నీటి పాత్రను) తన ఎడమ చేతి వైపు (వామ హస్తము), పూజా పుష్పాలు మరియు ద్రవ్యాలను కుడి వైపు (దక్షిణ దేశము) ఉంచాలి. శంఖాన్ని ఎడమ వైపు, గంటను కుడి వైపు ఉంచాలి. పూజకు ముందు తన దేహంలో దైవకళను ఆవాహన చేస్తూ అంగన్యాస కరన్యాసాలను ఆచరించాలి."

8. కాయేం మానసేం వాచేం ద్విజా । షోడశోపచారే పూజా ।
మిళతాం పంచామృతే పూజా । స్నానాపూర్వీం నంతర భూషా ॥8॥

భావం: "ఓ బ్రాహ్మణుడా! త్రికరణ శుద్ధిగా—అంటే కాయేన (శరీరము), మనసా (మనస్సు), వాచా (వాక్కు)—భగవంతునికి షోడశోపచార పూజను సమర్పించాలి. వీలున్నప్పుడు పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, చక్కెరలతో కూడిన పంచామృతాలతో దేవునికి అభిషేకం చేయాలి. అభిషేక స్నానానికి ముందే చందనం రాయాలి, స్నానం పూర్తయిన తర్వాత వస్త్రభూషణములతో అలంకరించాలి."

9. తవాశ్రిత మీ మలా తారీం । మ్హణూనీ నిర్మాల్య ఘే శిరీం ।
భావేం మంత్రజప కరీం । తీర్థ పీ శిరీ ఘే ఉద్వాసీ ॥9॥

భావం: "'స్వామీ! నేను నీ ఆశ్రితుడను, నన్ను ఈ భవసాగరం నుండి తరింపజేయి' అని ప్రార్థిస్తూ, దేవునిపై నుండి తీసిన పవిత్ర నిర్మాల్య పుష్పాన్ని శిరస్సుపై (శిరి) ధరించాలి. ఆపై ఏకాగ్రతతో మంత్రజపాన్ని ఆచరించాలి. పూజానంతరం దేవుని చరణ తీర్థాన్ని భక్తితో స్వీకరించి, శిరస్సుపై చల్లుకుని, చివరగా దేవునికి మంగళ హారతి ఇచ్చి ఉద్వాసన (సమర్పణ) పలకాలి."

10. ఘే అంతఃకరణీం దేవా । పంచసూనా దోష జావా ।
జరీ తరీ వైశ్వదేవా । ప్రాతఃసాయం స్వాన్నశుధ్యర్థ ॥10॥

భావం: "గృహస్థులకు నిత్య జీవితంలో ఇిల్లు ఊడవడం, విసరడం, పొయ్యి వెలిగించడం, నీటి కుండ ఉంచడం, కూరగాయలు కోయడం వంటి ఐదు పనుల వల్ల తెలియకుండానే జీవహింస జరిగి 'పంచసూన' అనే పాపదోషం చుట్టుకుంటుంది. ఆ దోషం తొలగిపోవడానికి మరియు తాను వండుకున్న అన్నం పవిత్రం కావడానికి ఉదయం, సాయంత్రం తప్పకుండా 'వైశ్వదేవ బలి హరణం' ఆచరించాలి."

11. యాచే ప్రాతఃకాలారంభణ । హోమ కరీ తో దేవయజ్ఞ ।
హో బళీ తో భూతయజ్ఞ । పితృనృయజ్ఞ తత్తర్పణేం ॥11॥

భావం: "ఉదయాన్నే వైశ్వదేవ క్రియను ప్రారంభిస్తూ, అగ్నిలో చేసే హోమం 'దేవయజ్ఞం' అవుతుంది. సమస్త ప్రాణికోటి కొరకు అన్నాన్ని బలిగా (ఆహుతిగా) పెట్టడం 'భూతయజ్ఞం' అవుతుంది. పితృదేవతలకు మరియు అతిథులకు అన్నం, జలము సమర్పించడం పితృ, మనుష్య యజ్ఞాలు అవుతాయి."

12. వీక్షణార్థ అతిథీసీ । కించిత్ ఠరా అంగణదేశీం ।
యేతాం అన్న ద్యా శక్తీసీ । ద్యా యతీసీ సజలాంన్న ॥12॥

భావం: "మధ్యాహ్న భోజనానికి ముందు ఇంటి ముంగిట (అంగణము) నిలబడి ఎవరైనా ఆకలితో ఉన్న అతిథి వస్తున్నారేమోనని కాసేపు ఎదురుచూడాలి (వీక్షణము). ఒకవేళ అతిథి వస్తే, తన శక్తి కొలది గౌరవంగా అన్నం పెట్టాలి. ఇంటికి సన్న్యాసి (యతి) వస్తే, ఎంతో పవిత్రంగా జలముతో కూడిన అన్నాన్ని భిక్షగా సమర్పించాలి."

13. ఓలే పాద ముఖకర । జేవా ఘేఉనీ పరివార ।
నేణత్యాసీ వాఢా దూర । నచ కరా పంక్తిభేద ॥13॥

భావం: "భోజనానికి ముందు కాళ్లు, చేతులు, ముఖాన్ని నీటితో శుభ్రంగా కడుక్కుని (ఓలే పాద), తడి ఆరక ముందే తన కుటుంబ సభ్యులతో (పరివారము) కలిసి భోజనానికి కూర్చోవాలి. చిన్న పిల్లలకు, తెలియని వారికి వడ్డించేటప్పుడు ఎవరినీ దూరం పెట్టకూడదు, భోజన పంక్తిలో ఎలాంటి వివక్ష చూపించకూడదు."

14. ఘాలూన చిత్రాహుతి । ఆపోశన ఘ్యా మౌంనస్థితి ।
ఘ్యావ్యా మంత్రే ప్రాణాహుతి । పాత్ర హాతీం ధరునియా ॥14॥

భావం: "భోజన పాత్రను చేతితో పట్టుకుని, చుట్టూ జలాన్ని ప్రోక్షించి, పక్షులకు, భూతాలకు వేరుగా 'చిత్రాహుతి'ని సమర్పించాలి. ఆపై ఆపోశన జలాన్ని స్వీకరించి, పరిపూర్ణమైన మౌనస్థితిలో, 'ప్రాణాయ స్వాహా, అపానాయ స్వాహా' వంటి మంత్రాలను పఠిస్తూ ఐదు ప్రాణాహుతులను నోట్లో వేసుకోవాలి."

15. సర్వాంస ప్రాణాహుత్యంత । మౌంన పుఢేం వికల్పిత ।
పాత్రీం టాకా న ఉచ్ఛిష్ట । జల పితాం శబ్ద వర్జ్య ॥15॥

భావం: "ఐదు ప్రాణాహుతులు వేసుకునేంతవరకు ప్రతి ఒక్కరూ ఖచ్చితంగా మౌనం పాటించాలి, ఆ తర్వాత అవసరాన్ని బట్టి మాట్లాడవచ్చు (వికల్పితము). వడ్డించిన భోజనాన్ని పాత్రలో ఎంగిలిగా (ఉచ్ఛిష్టము) వదిలిపెట్టకూడదు. భోజన మధ్యలో గానీ, చివర్లో గానీ నీరు తాగేటప్పుడు గడగడమనే శబ్దం రాకుండా  తాగాలి."

16. దీప మావళతాం న ఖావేం । రజస్వలాంత్యాం న దేఖావేం ।
త్యాంచే శబ్ద న ఐకావేం । న శివావేం పరస్పర ॥16॥

భావం: "భోజనం చేస్తున్నప్పుడు ఒకవేళ దీపం ఆరిపోతే (మావళతాం), ఆ చీకట్లో అస్సలు తినకూడదు. భోజన సమయంలో రజస్వలయైన స్త్రీలను గానీ, చండాలురను గానీ చూడకూడదు, వారి మాటలను వినకూడదు. భోజన నియమాలలో ఉన్నవారు ఒకరినొకరు తాకకూడదు .”

17. దుర్వాయు అధో ఆతాం । అన్న త్యజా కీటయుక్తా ।
న జేవావేం వాంతీ హోతాం । కేశ పడతా ప్రోక్షుని ఘ్యావే ॥17॥

భావం: "భోజన సమయంలో అపానవాయువు (దుర్వాయువు) వెలువడితే ఆ అన్నాన్ని తినడం ఆపేయాలి. అన్నంలో పురుగులు (కీటకములు) ఉంటే ఆ అన్నాన్ని త్యజించాలి. ఒకవేళ వాంతి జరిగితే ఆ రోజు మళ్లీ భోజనం చేయకూడదు. అన్నంలో వెంట్రుక పడితే, దానిని తీసివేసి, ఆ అన్నంపై కొద్దిగా నీటిని ప్రోక్షించి (శుద్ధి చేసి) ఆపై తినవచ్చు."

18. వియుక్తః స్యాద్ ద్విజత్వాత్స । పలాండులశునాదిభుక్ ।
తామసాహారభుగ్దుర్ధీః । సాత్వికాహారభుక్సుధీః ॥18॥

భావం: ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లి వంటి వస్తువులను తినే బ్రాహ్మణుడు తన బ్రాహ్మణత్వాన్ని కోల్పోతాడు. తామస ఆహారాన్ని తినేవాడు చెడ్డ బుద్ధి గలవాడు అవుతాడు, కేవలం పవిత్రమైన సాత్విక ఆహారాన్ని తినేవాడే సద్బుద్ధి గల జ్ఞాని అవుతాడు.

19. ఆజ్యా పయోన్న లవణ । సర్వ ఖావేం అన్య అన్న ।
సశేష ద్యావేం ఉచ్ఛిష్టాన్న ఆపోశన । అర్ధే ప్యావేం ॥19॥

భావం: "భోజనంలో నెయ్యి (ఆజ్యము), పాలు, అన్నము, లవణము (ఉప్పు) వంటి పదార్థాలన్నింటినీ సమపాళ్ళలో స్వీకరించాలి. భోజనం ముగిసిన తర్వాత చివరి ఆపోశన జలాన్ని సగం తాగి, మిగిలిన సగాన్ని పాత్రలో వదిలిపెట్టాలి."

20. ముఖాచా శోధనాసీ । వర్జావేం తర్జనీసీ ।
ముఖ హస్తాఘ్రీ శుచీసీ । ద్విరాచమనేం బోలీయేలేం ॥20॥

భావం: "భోజనానంతరం నోటిని శుభ్రం చేసుకునేటప్పుడు చూపుడు వేలిని (తర్జని) ఉపయోగించకూడదు. ముఖము, రెండు చేతులు, రెండు కాళ్లను నీటితో పవిత్రంగా కడుక్కున్న తర్వాత, రెండు సార్లు ఆచమనం (ద్విరాచమనం) చేయడం వల్ల పరిపూర్ణమైన శుద్ధి కలుగుతుందని శాస్త్రం చెబుతోంది."

21. ధ్యాసమ్యక్ తాంబులాది । ఐకావేం పురాణాది ।
కీజే సాయంసధ్యావిధీ । భోజనాంది పూర్వవత్ ॥21॥

భావం: "భోజనానంతరం సుగంధ ద్రవ్యాలతో కూడిన తాంబూలాన్ని స్వీకరించి, మధ్యాహ్న సమయాల్లో పవిత్రమైన ఇతిహాస పురాణ శ్రవణాన్ని ఆచరించాలి. సాయంత్రం కాగానే సాయం సంధ్యావందన విధిని మరియు రాత్రి భోజన నియమాలను పైన చెప్పిన విధంగానే భక్తితో పూర్తి చేయాలి."

22. క్షీరాన్న రాత్రీం శస్త । దివాకర్మ ప్రాక్ప్రహరాంత।
రాత్రౌ వర్జా సౌరపాఠ । నిశీంథాంత రాత్రికర్మ ॥22॥

భావం: "రాత్రి పూట పాలు లేదా పాలతో చేసిన అన్నాన్ని (క్షీరాన్నము) తినడం ఆరోగ్యానికి శ్రేష్ఠం. పగటిపూట చేయాల్సిన వైదిక కర్మలను మొదటి ప్రహర కాలంలోనే పూర్తి చేయాలి. రాత్రి వేళల్లో సూర్య సంబంధిత మంత్రాలను పఠించడాన్ని పూర్తిగా వర్జించాలి. అర్ధరాత్రి సమయంలో (నిశీంథము) ఎలాంటి శాస్త్ర విరుద్ధ కర్మలు చేయకూడదు."

23. జైం పంచ యజ్ఞాధికచుకే । కీజేప్రాయశ్చిత్తవివేకే ।
సుఖశాయినిశాం వందా, సుఖేం । నిజాఈశాఅర్పూనకర్మ ॥23॥

భావం: "ఒకవేళ ఏ రోజైనా పొరపాటున పంచమహాయజ్ఞాలు లేదా నిత్యకర్మలు తప్పిపోతే (చుకే), వివేకంతో దానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించాలి. రాత్రి పడుకునే ముందు (సుఖశాయి) ఆ పరమేశ్వరునికి నమస్కరించి, తాను రోజంతా చేసిన కర్మలన్నింటినీ 'కృష్ణార్పణమస్తు' లేదా 'ఈశ్వరార్పణమస్తు' అంటూ భగవంతునికి సమర్పించి ప్రశాంతంగా నిద్రపోవాలి."

24. స్త్రీఋతు కాలీం కరా రతి । పర్వ మూల మఘా రేవతీ ।
వర్జా దివా శ్రాద్ధవ్రతీ । ఋతుగామీ బ్రహ్మచారీ ॥24॥

భావం: "గృహస్థుడు తన భార్య యొక్క ఋతుకాలంలో (రజస్వల అయిన 4వ రోజు నుండి 16వ రోజు వరకు) మాత్రమే సంతానం కొరకు కలవాలి (రతి). అయితే పర్వదినాల్లో, మూల, మఘ, రేవతి నక్షత్రాలు ఉన్న రోజుల్లో, పగటిపూట మరియు శ్రాద్ధ కర్మలు లేదా వ్రతాలు ఆచరించే రోజుల్లో కలవడాన్ని పూర్తిగా వర్జించాలి. ఈ నియమాన్ని పాటించే గృహస్థుడు శాస్త్ర ప్రకారం 'ఋతుగామి బ్రహ్మచారి'గా పరిగణించబడతాడు."

25. న గుర్విణీశీం రమాంవేం । రతీం కోప ద్వేష త్యజావే ।
ఋతు చుకవూనీ న జావేం । జాతా పావే భ్రూణహత్యా ॥25॥

భావం: "భార్య గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు ఆమెతో కలవకూడదు. రతి సమయంలో మనసులో ఎలాంటి కోపతాపాలు, ద్వేష భావాలు ఉండకూడదు. భార్యకు సంతాన ఆకాంక్ష ఉన్న ఋతుకాలాన్ని వ్యర్థంగా వదిలిపెట్టకూడదు, ఆ కాలాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే శాస్త్ర ప్రకారం 'భ్రూణహత్యా' దోషం చుట్టుకుంటుంది."

26. ఘర ధందా హోతాంహి విప్రా । న సోడావేం నిజాచారా ।
గురు ఐసేం కథితీ విప్రా । తో ఆచార కరుని తరే ॥26॥

భావం: శ్రీ నృసింహ సరస్వతి స్వామి వారు ఆ బ్రాహ్మణుడితో ఇలా ముగించారు: "ఓ బ్రాహ్మణుడా ! గృహస్థునికి ఇంటి పనులు, సంసార వ్యాపారాలు (ఘర ధందా) ఎన్ని ఉన్నప్పటికీ, తన నిత్య సదాచారాన్ని మాత్రం ఎన్నటికీ వదిలిపెట్టకూడదు." గురుదేవుడు ఆ బ్రాహ్మణుడికి ఈ విధంగా ఉపదేశించారు. ఎవరైతే ఈ పవిత్రమైన నిత్యాచార విధులను పాటిస్తారో, వారు సంసార బంధాల నుండి సులభంగా ముక్తులై తరిస్తారు.

 

  

 

 

 

ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్య శ్రీమద్వాసుదేవానందసరస్వతి విరచితే శ్రీ సప్తశతీ గురుచరిత్రే సప్తత్రింశోఽధ్యాయః॥