శ్రీ సప్తశతీ గురుచరిత్ర అధ్యాయము - 36

 

శ్రీ సప్తశతీ గురుచరిత్ర అధ్యాయము - 36

 

ఈ ఓవ్యాలు (మరాఠీ పద్యాలు) శ్రీ నృసింహ సరస్వతి స్వామి వారు గాణగాపురంలో ఒక నిరుపేద బ్రాహ్మణుడికి మరియు అతని భార్యకు పరమ పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ నిత్యాచార విధులను, సంధ్యావందన మరియు తర్పణ నియమాలను ఉపదేశించిన ఘట్టాన్ని వివరిస్తాయి.:

======

1. త్యా గ్రామామధ్యేం ఏక । విప్ర యేక హోతా రంక ।
భావేం కరీ ఆన్హీక । హో వివేకశూన్యతా తత్స్త్రీ ॥1॥

భావం: ఆ గాణగాపురం గ్రామంలో ఒక పేద బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు ఎంతో భక్తితో తన నిత్యకర్మలను ఆచరించేవాడు. కానీ అతని భార్య మాత్రం ఎలాంటి వివేకము, శాస్త్రజ్ఞానము లేనిదిగా ఉండేది.

2. తో నేమ ధరుని పరాన్న । సోడీ, దంపతీ భోజన ।
ద్యాయా ఆలా మహాజన । స్త్రీ జావూనీ ప్రార్థీ గురుసీ ॥2॥

భావం: ఆ బ్రాహ్మణుడు "నేను ఎవరి ఇంట్లోనూ పరాన్నం (ఇతరులు పెట్టే అన్నం) తినను" అని ఒక కఠినమైన నియమాన్ని పెట్టుకున్నాడు. ఒకరోజు ఆ ఊరిలోని ఒక ధనవంతుడు ఊరి వారందరికీ పెద్ద ఎత్తున భోజనాలు ఏర్పాటు చేశాడు. భర్త ఆ భోజనానికి వెళ్లననడంతో, ఆ బ్రాహ్మణ స్త్రీ మఠానికి వెళ్లి, "స్వామీ! నా భర్తను ఎలాగైనా ఆ విందుకు వెళ్లేలా ఒప్పించండి" అని గురుదేవుడిని వేడుకుంది.

3. హోతా కంఠ భరుని దీన । గురు విప్రా బోలావూన ।
మ్హణే ఇలా జా ఘేవూన । తూం పరాన్న జేవాయా ॥3॥

భావం: ఆమె కంఠం పూడిపోయేలా దీనంగా ఏడవడం చూసి, కరుణామయుడైన గురుదేవుడు ఆ బ్రాహ్మణుడిని మఠానికి పిలిపించి ఇలా అన్నారు: "నాయనా! నీ భార్య ఎంతో ఆశపడుతోంది కదా, ప్రస్తుతానికి నీ నియమాన్ని పక్కన పెట్టి, ఈమెను వెంటబెట్టుకుని ఆ పరాన్న భోజనానికి వెళ్ళు."

4. తిచేం గార్హాణేం ఐకూన । తిచ్యా పతీస జా మ్హణూన ।
గురు సాంగే తో మానూన । తిలా ఘేవూన గేలా తో ॥4॥

భావం: ఆమె ఆవేదనను ఆలకించిన స్వామివారి ఆజ్ఞను ఆ బ్రాహ్మణుడు శిరసావహించాడు. ఆయన తన భార్యను వెంటబెట్టుకుని ఆ ధనికుడి ఇంటి విందుకు వెళ్లాడు.

5. తేథేం మానినీ జేవితాం । శ్వసూకరోచ్ఛిష్ట దేతాం ।
ఉఠే పతీసహ దుశ్చితా । గురునాథా భేతతీ దోఘే ॥5॥

భావం: ఆశ్చర్యకరంగా, ఆ విందులో ఆ స్త్రీ భోజనానికి కూర్చోగానే... స్వామివారి మాయ వల్ల ఆ విస్తట్లోని అన్నమంతా కుక్కలు, పందులు తిని వదిలేసిన ఎంగిలి అన్నంలా భయంకరంగా కనిపించింది. అది చూసి ఆమె మనసు వికలమై భోజనం చేయకుండానే లేచింది. ఆ దంపతులు ఇద్దరూ వెంటనే పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి గురునాథుని పాదాలను ఆశ్రయించారు.

6. నారీ వినవీ క్షమాపూన । గురు మ్హణే ధాలేం కీం మన ।
ద్విజ మ్హణే నేమ టాళూన । భ్రష్ట హోవూన గేలోం మీం ॥6॥

భావం: ఆ స్త్రీ స్వామివారిని క్షమించమని వేడుకోగా, స్వామి వారు నవ్వుతూ, "అమ్మా! పరాన్నం తినాలనే నీ కోరిక ఇప్పుడు తీరిందా?" అని అడిగారు. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు దుఃఖిస్తూ, "స్వామీ! నీ ఆజ్ఞతో నా నియమాన్ని వదిలిపెట్టి వెళ్లాను కానీ, ఇలా భ్రష్టుడనైపోయానే" అని బాధపడ్డాడు.

7. అవశ్య హీ వైరీణ । గురు మ్హణే పురేం శీణ ।
మీ మాయా దావూన । కేలేం మన శుద్ధ ఈచే ॥7॥

భావం: అప్పుడు గురుదేవుడు ఆ బ్రాహ్మణుడితో ఇలా అన్నారు: "నాయనా! విచారించకు, నీ భార్యకు వివేకం లేకపోవడం వల్లే ఆమె నీ ధర్మానికి శత్రువులా మారింది. ఆమె మనసును పవిత్రం చేయడం కోసమే నేను నా మాయతో ఆ విందులో అలా చూపించాను. ఇక నీ శ్రమ ముగిసింది."

8. హీ నచ ఇచ్ఛీల ఆతా । సోడీల పరాన్నాచీ వార్తా ।
న మోడలీ తుఝీ నిష్ఠా । ద్విజ అడతాం ఘే పరాన్న ॥8॥

భావం: "ఇకపై ఈమె ఎన్నటికీ పరాన్నం కావాలని కోరుకోదు, ఆ ఊసే ఎత్తదు. నీ అచంచలమైన ధర్మనిష్ఠ ఏమాత్రం భంగం కాలేదు. ఆపత్కాలంలో (సంకట సమయాల్లో) బ్రాహ్మణుడు ప్రాణ రక్షణ కొరకు పరాన్నాన్ని స్వీకరించవచ్చని శాస్త్రమే చెబుతోంది" అని స్వామి వారు వారి భయాన్ని పోగొట్టారు.  

9. ప్రార్థీ భూసూర కోఠేం జావేం । అన్న కోణాచేం వర్జావేం ।
గురు మ్హణే జేవావే । స్వసంబంధిగురుమిత్రాన్న ॥9॥

భావం: అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు "స్వామీ! బ్రాహ్మణుడు ఎవరి ఇంట్లో భోజనం చేయవచ్చు? ఎవరి అన్నాన్ని పూర్తిగా వర్జించాలి (తినకూడదు)? దయచేసి చెప్పండి" అని అడిగాడు. అందుకు గురుదేవుడు ఇలా చెప్పారు: "మానవుడు కేవలం తన సద్గురువు, తన మిత్రులు మరియు తన పవిత్ర బంధువుల ఇంట్లో మాత్రమే భోజనం చేయవచ్చు."

10. వర్జీ తామస కుచరాన్న । విధినిషేధరహితాన్న ।

దుష్ప్రతిగ్రహ దుర్భక్షాన్న । కన్యాన్న సుత న హోతా ॥10॥

 

భావం: "తామస గుణాన్ని పెంచే అన్నాన్ని, అపరిశుభ్రమైన అన్నాన్ని, శాస్త్ర విధినిషేధాలు లేకుండా వండిన అన్నాన్ని తినకూడదు. దుర్మార్గుల నుండి దానంగా పొందిన అన్నాన్ని, సంతానం లేనివారి ఇంట్లోని అన్నాన్ని మరియు కన్యాశుల్కం ద్వారా సంపాదించిన అన్నాన్ని పూర్తిగా వర్జించాలి."

11. త్యజీం నిందకాదికాన్న । జేవితాంహీ శ్రాద్ధాన్న ।
షట్ ప్రాణాయామ శోధన । ప్రేతాన్న సర్వథా వర్జీ ॥11॥

భావం: "ధర్మ నింద చేసేవారి అన్నాన్ని తినకూడదు. ఒకవేళ తెలియక ఇతరుల శ్రాద్ధాన్నాన్ని తింటే, దానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా ఆరు (షట్) ప్రాణాయామాలు చేసి శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి. పితృకర్మలు ముగిసేవరకు పెట్టే ప్రేతాన్నాన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తినకూడదు."

12. అగ్నాధానిభాగవతాన్న । పవిత్ర కరీ బ్రహ్మీష్ఠాన ।
తీర్థీ క్షేత్రీ పర్వణీం దాన । హీనదాన కుదాన న ఘే ॥12॥

భావం: "అగ్నిహోత్రం ఆచరించే సత్పురుషుల అన్నాన్ని, భగవద్భక్తుల (భాగవత) అన్నాన్ని మరియు బ్రహ్మజ్ఞానుల అన్నాన్ని పరమ పవిత్రమైనదిగా భావించి స్వీకరించవచ్చు. పవిత్ర తీర్థక్షేత్రాలలో లేదా పర్వదినాల్లో లభించే దానాలను పవిత్రంగా స్వీకరించాలి కానీ, అధర్మపూర్వకమైన హీన దానాలను, కుదానాలను అస్సలు తీసుకోకూడదు."

13. స్వాచారయుక్త నర । సర్వ దోష కరీం దూర ।
ద్విజ మ్హణే సవిస్తర । నిత్యాచార స్పష్ట సాంగా ॥13॥

భావం: "తన స్వధర్మాన్ని, సదాచారాన్ని పాటించే మానవుడు (నరుడు) సమస్త పాపదోషాలను దూరం చేసుకోగలడు." ఇది విన్న ఆ బ్రాహ్మణుడు, "స్వామీ! బ్రాహ్మణుడి యొక్క ఆ 'నిత్యాచార' విధులను నాకు సవిస్తరంగా, స్పష్టంగా వివరించండి" అని ప్రార్థించాడు.

14. గురు యాపరీ ప్రార్థిత । సాంగే పరాశరమత ।
ఉఠా బ్రాహ్మముహూర్తాంస । గురుదేవతాందికాం వందా ॥14॥

భావం: బ్రాహ్మణుడి ప్రార్థనను మన్నించి, శ్రీగురుదేవుడు పరాశర మహర్షి స్మృతి (పరాశరమతము) ప్రకారం నిత్యాచార విధులను ఇలా చెప్పసాగారు: "బ్రాహ్మణుడు ప్రతిరోజూ సూర్యోదయానికి ముందే 'బ్రాహ్మ ముహూర్తం' లో నిద్రలేవాలి. లేవగానే తన మనసులో సద్గురువును, ఇష్టదైవాన్ని ధ్యానిస్తూ వందన సమర్పణ చేయాలి."

15. వ్హాయామ్య ముఖ నిశీం ఐక । దివా సంధీ ఉదఙ్ముఖ।
నైఋత్యకోణీ దేఖ । మార్గోదకవర్జితదేశీం ॥15॥

భావం: "మలమూత్ర విసర్జన చేసే సమయంలో రాత్రి పూట దక్షిణ (యామ్య) ముఖంగా కూర్చోవాలి. పగటిపూట లేదా సంధ్యా సమయాల్లో ఉత్తర (ఉదఙ్) ముఖంగా కూర్చోవాలి. ఈ క్రియను ఊరికి నైరుతి దిశలో, జనులు నడిచే మార్గాలకు, జలాశయాలకు (నదులు, బావులు) దూరంగా ఉన్న నిర్జన ప్రదేశంలో ఆచరించాలి."

16. త్యజీ హరిత్తృణ, శిరీం । వస్త్రధరీం జలదూరీం ।
మలమూత్రోత్సర్గ కరీం । శౌచకరీ మృత్తోయానేం ॥16॥

భావం: "పచ్చని గడ్డి (హరిత్ తృణము) ఉన్న చోట మలమూత్ర విసర్జన చేయకూడదు. ఆ సమయంలో తలపై వస్త్రాన్ని ధరించాలి. ఆ తర్వాత పవిత్రమైన మట్టి (మృత్తిక) మరియు నీటితో (తోయము) శుద్ధి (శౌచము) చేసుకోవాలి."

17. గోళ్యా మోఠయా ఆంవళ్యాపరీ । లింగీం ఏకత్రి గుదావరీ ।
సాతసాత పాదకరీం । నిమ్మిం రాత్రౌ సంకటీ అర్ధ ॥17॥

భావం: "శౌచ విధి కోసం పెద్ద ఉసిరికాయ (ఆంవళ్యా) పరిమాణంలో ఉన్న పవిత్ర మట్టి ముద్దలను ఉపయోగించాలి. లింగాన్ని శుభ్రం చేయడానికి ఒకసారి, గుదాన్ని శుద్ధి చేయడానికి మూడు సార్లు, ఎడమచేతిని ఏడు సార్లు, రెండు కాళ్లను ఏడు సార్లు మట్టితో కడగాలి. రాత్రి పూట ఈ నియమం సగం (నిమ్మిం), ఆపత్కాలంలో (సంకట సమయాల్లో) అందులో సగం పాటిస్తే సరిపోతుంది."

18. హా ద్విజవర్యాచార । వర్ణీ వనీ యతిశ్వరాం ।
ద్విత్రిచతుగుర్ణాచార । స్త్రీకుమారాం దుర్గంధాంత ॥18॥

భావం: "ఇది ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు (ద్విజవర్యులకు) మరియు అడవులలో నివసించే యతీశ్వరులకు శాస్త్రం నిర్దేశించిన శౌచాచారం. స్త్రీలకు మరియు బాలురకు (కుమారులకు) దుర్వాసన పూర్తిగా తొలగిపోయేంతవరకు ఇందులో రెండు, మూడు లేదా నాలుగో వంతు నియమాలను పాటిస్తే సరిపోతుంది."

19. హోత సాచవిధీ శూద్రా । విప్రేం కిజే చూళ బారా ।
ఆట సహా చార ఈతరాం । అంతీం ద్విరాచమనేం శుద్ధీం ॥19॥

భావం: "శూద్రులకు కేవలం శుభ్రంగా కడుక్కోవడం శౌచవిధి అవుతుంది. బ్రాహ్మణుడు శౌచ క్రియ ముగిసిన తర్వాత పన్నెండు (బారా) సార్లు పుక్కిలించి ఉమ్మివేయాలి (చూళ). మిగిలిన వర్ణాల వారు వరుసగా ఎనిమిది, ఆరు, నాలుగు సార్లు పుక్కిలించాలి. ఆ తర్వాత రెండు సార్లు ఆచమనం (ద్విరాచమనం) చేయడం వల్ల పరిపూర్ణమైన శుద్ధి కలుగుతుంది."

20. ముదా పుణ్య మధ్యస్నాన । ప్రాతఃకాళీం గోమయస్నాన ।
యతి సన్యాసీ త్రిస్నాన । సుభగే శిరఃస్నా న నిత్య ॥20॥

భావం: "ప్రతిరోజూ ఉదయం చేసే స్నానం ఎంతో పుణ్యప్రదమైనది. ఉదయాన్నే ఆవు పేడను (గోమయము) ఒంటికి రాసుకుని స్నానం చేయడం శ్రేష్ఠం. సన్న్యాసులు రోజుకు మూడు సార్లు (త్రిస్నానము) స్నానం చేయాలి. ముత్తైదువలు ప్రతిరోజూ తలస్నానం (శిరఃస్నానము) ఆచరించడం నిత్య విధి."

21. శీతోష్ణాంబు గృహస్థాసీ । మార్జనాది న తయాసీ ।
తర్పణాది బహిఃస్నానాసీ । కీజే శిరసీం మృద్ధారణ ॥21॥

భావం: "గృహస్థులు తమ వీలును బట్టి చన్నీళ్లతో గానీ, వేడినీళ్లతో (శీతోష్ణాంబు) గానీ స్నానం చేయవచ్చు. నది మొదలైన బహిఃస్నానాలు చేసేటప్పుడు మంత్ర మార్జనలు, పితృ తర్పణాలు ఆచరించాలి. స్నానానికి ముందు నుదుట, శిరస్సుపై పవిత్ర మృత్తికను (మట్టిని) ధరించాలి."

22. అనామికీం దర్భ పవిత్ర । బద్ధశిఖ సోపవస్త్ర ।
సంధ్యా కరా జో ప్రకార । గృహ్యకార వదే జైసా ॥22॥

భావం: "కుడిచేతి ఉంగరపు వేలికి (అనామిక) దర్భతో చేసిన పవిత్రమును ధరించాలి. పిలకను (శిఖను) గట్టిగా ముడివేసి, ఉత్తరీయంతో కూడిన పవిత్ర వస్త్రాలను (సోపవస్త్ర) ధరించాలి. తమ తమ గృహ్య సూత్రాల ప్రకారం శాస్త్రంలో చెప్పబడిన విధి విధానంగా సంధ్యావందనం ఆచరించాలి."

23. మౌంజీ చౌలాధికీం న భస్మ । తదన్యత్ర తేం పరమ ।
సనక్షత్రసంధ్యా పరమ । హో మధ్యమ లుప్తతారా ॥23॥

భావం: "ఉపనయనము (మౌంజీ), చౌల కర్మ (పుట్టువెంట్రుకలు తీయుట) వంటి శుభకార్యాలు జరుగుతున్న రోజుల్లో ఒంటికి భస్మం (విభూతి) ధరించకూడదు. మిగిలిన రోజుల్లో భస్మధారణ అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది. ఉదయం పూట ఆకాశంలో నక్షత్రాలు ఉండగానే చేసే సంధ్యావందనం ఉత్తమమైనది. నక్షత్రాలు మరుగైపోతున్నప్పుడు చేసే సంధ్య మధ్యమమైనది."

24. చాక్షుష సూర్యదర్శన । ప్రాతఃసంధ్యా అధమ జాణ ।
హ్యాఉలట రాత్రౌ జాణ । ఉపస్థాన సూర్యేక్షణేం ॥24॥

భావం: "సూర్యుడు పూర్తిగా పైకి వచ్చిన తర్వాత (సూర్యదర్శనము) చేసే ప్రాతఃసంధ్యావందనం అధమమైనది (నికృష్టమైనది). దీనికి విరుద్ధంగా సాయంత్రం పూట ఆకాశంలో సూర్యుడు ఉండగానే (సూర్యాస్తమయానికి ముందే) సాయం సంధ్యావందనాన్ని ప్రారంభించి, నక్షత్రాలు వచ్చే వరకు గాయత్రీ జపం మరియు సూర్య ఉపస్థానాన్ని ఆచరించాలి."

25. త్యా ఆధీ, ఆచమన । ప్రాణాయామ మార్జన ।
మంత్రాచమన మార్జన । అఘమర్షణ అర్ధ్వదాన ॥25॥

భావం: "సంధ్యావందన ప్రారంభంలో మొదట ఆచమనం, ఆపై ప్రాణాయామం, గాయత్రీ ఆవాహన, మంత్ర మార్జనము, అఘమర్షణ సూక్తం పఠించడం మరియు సూర్యునికి అర్ఘ్యప్రదానం శాస్త్రోక్తంగా చేయాలి."

26. మనస్సమాధానేం ద్యా తీన । కాలాత్యయ చౌథే జాణ ।
సూర్యోదయవిఘ్నకారణ । రక్షోగణ మరతీ హ్యాన్నీం ॥26॥

భావం: "ప్రశాంతమైన మనసుతో సూర్యునికి మూడు సార్లు అర్ఘ్యాలు సమర్పించాలి. ఒకవేళ సమయం మించిపోతే ప్రాయశ్చిత్తంగా నాలుగో అర్ఘ్యాన్ని ఇవ్వాలి. బ్రాహ్మణులు ఇచ్చే ఈ అర్ఘ్య జలాల శక్తి వల్లే సూర్యోదయానికి విఘ్నం కలిగించే 'మందేహులు' అనే రాక్షస సమూహాలు నశించిపోతాయి."

27. హ్యా దుర్వారాస్త్రేం మారితాం । దోష యేతో, భూమీ ఫిరతాం ।
అసావాదిత్య జపతాం । యే శుద్ధతా బ్రాహ్మణాసీ ॥27॥

భావం: "బ్రాహ్మణులు ఇచ్చే ఆ అర్ఘ్య జలాలు ఆ రాక్షసులపై తిరుగులేని అస్త్రాల్లా పనిచేస్తాయి. ఆ తర్వాత భూమికి ప్రదక్షిణ చేస్తూ, 'అసావాదిత్యో బ్రహ్మ' (సూర్యుడు మరియు నేను ఒక్కటే) అనే మహా మంత్రాన్ని జపించడం వల్ల బ్రాహ్మణుడికి పరిపూర్ణమైన బ్రహ్మతేజస్సు, శుద్ధత చేకూరుతాయి."

28. హో స్వస్సే పానభూత । కర్మ కీజే సదోదిత ।
శుభాసనీం న్యాసహిత । జపా స్మరత ఋష్యాదిక ॥28॥

భావం: "ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుడు తన ఆత్మకల్యాణం కొరకు ప్రతిరోజూ (సదోదితము) సంధ్యాకర్మలను ఆచరించాలి. ఒక పవిత్రమైన ఆసనం (శుభాసనము) పై కూర్చుని, అంగన్యాస కరన్యాసాలు చేసి, మంత్రానికి సంబంధించిన ఋషి, ఛందస్సు, దేవతలను స్మరిస్తూ గాయత్రీ జపాన్ని ప్రారంభించాలి."

29. జప మోజా అక్షమాలేనేం కింవా స్ఫటికాదికానే ।
నిష్ఫళ తో ముద్రావిణేం । సమాధానేం మౌనేం జపా ॥29॥

భావం: "గాయత్రీ జపాన్ని లెక్కించడానికి రుద్రాక్ష మాల (అక్షమాల) లేదా స్ఫటిక మాలను ఉపయోగించాలి. జప ముద్రలు (కర ముద్రలు) లేకుండా చేసే జపం నిష్ఫలమవుతుంది (ఫలితాన్ని ఇవ్వదు). కాబట్టి ఎంతో ప్రశాంతంగా, మౌనంగా (మౌనేం) జపాన్ని ఆచరించాలి."

30. లయ భూల పడూం న ద్యావీ । ఛన్నమాలా న పడావీ ।
గాయత్రీ హజార జపావీ । కమీ యోజావే అశక్తత్వే ॥30॥

భావం: "జప సమయంలో మనస్సు ఎటో వెళ్లకుండా (లయ తగలకుండా), మాల కింద పడకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. ప్రతిరోజూ వెయ్యి (హజార - 1008) సార్లు గాయత్రీ జపం చేయడం ఉత్తమం. శారీరక శక్తి లేనివారు (అశక్తులు) కనీసం నూట ఎనిమిది (108) సార్లు జపించాలి."

31. వృద్ధంత్యాది తారతమ్యేం । జపిజే న ధనకామ్యేం ।
ఉభ్యానేం దోన సంధ్యే । సాయంసంధ్యేసీ బసూనీ ॥31॥

భావం: "వయసు, శారీరక స్థితిని బట్టి జప సంఖ్యను మార్చుకోవచ్చు కానీ, కేవలం ధనాశతో జపాన్ని అపహాస్యం చేయకూడదు. ఉదయం మరియు మధ్యాహ్నం సంధ్యావందనాల్లో నిలబడి (ఉభ్యానేం), సాయంత్రం సంధ్యావందనంలో మాత్రం ప్రశాంతంగా కూర్చుని జపం చేయాలి."

32. ఉభేం రహావేం ఉపస్థానీం । దిశా దేవ ద్విజాం నమూనీ ।
గురుపాదాతేం వందుని । విసర్జోనీ ద్యావీ సంధ్యా ॥32॥

భావం: "జపం ముగిసిన తర్వాత నిలబడి సూర్య ఉపస్థాన మంత్రాలను పఠించాలి. దిక్కులకు (దిశలకు), దేవతలకు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు ప్రణామం చేయాలి. చివరగా సద్గురువు పాదాలకు వందనం సమర్పించి, సంధ్యావందన క్రియను భక్తితో విసర్జన (సమర్పణ) చేయాలి."

33. హో అసా హా సంధ్యావిధీ । సాయంప్రాతర్హోమవిధీ ।
కీజే స్వయేం ఉదయా ఆధీం । ప్రాదుష్కరణ మగ హోమ ॥33॥

భావం: "ఇది బ్రాహ్మణుడి సంధ్యావందన విధి. దీని తర్వాత ప్రాతఃకాల మరియు సాయంకాల అగ్నిహోత్ర హోమ విధిని ఆచరించాలి. సూర్యోదయానికి ముందే అగ్నిని ప్రజ్వరింపజేసి, ఆపై శాస్త్రోక్తంగా హోమాన్ని పూర్తి చేయాలి."

34. హా ఆత్మస్త్రీ సుతాదికైం । కీజే గవ్యధాన్యాదికైం ।
ధర్మ కరితాం శ్రమదుఃఖైం । నచ లేఖే చిత్తీ విప్రా ॥34॥

భావం: "ఈ హోమ క్రియను గృహస్థుడు తన భార్య (స్త్రీ), పుత్రులతో (సుత) కలిసి ఆవు నెయ్యి (గవ్యము), సమిధలు, ధాన్యములతో ఆచరించాలి. ఈ వైదిక ధర్మాన్ని ఆచరించే సమయంలో కలిగే శారీరక శ్రమను లేదా కష్టాలను బ్రాహ్మణుడు తన మనసులోకి రానివ్వకూడదు."

35. భోగ కః పదార్థ ద్విజా । కర్మే హోయీ శుద్ధీ నిజా ।
ఆనందా ఘే తోచి సహజా । దేవపూజా హీచ ముఖ్య ॥35॥

భావం: "బ్రాహ్మణుడికి ప్రాంచిక సుఖభోగాలు ఎంతటివి? అవి చాలా అల్పమైనవి. నిష్కామంగా ఆచరించే ఈ కర్మల వల్లే అంతఃకరణ శుద్ధి కలుగుతుంది. దీని ద్వారానే మానవుడు నిజమైన పరమానందాన్ని సులభంగా పొందుతాడు. కాబట్టి జీవితంలో ఈ దేవపూజ, హోమములే అన్నింటికంటే ముఖ్యమైనవి."

36. హోమ అసా ఝాల్యావర । బ్రహ్మయజ్ఞ కీజే బాహేర ।
బ్రహ్మాంజళీ సపవిత్ర । మ్హణా మంత్ర బ్రాహ్మణ అంగేం ॥36॥

భావం: "హోమక్రియ ముగిసిన తర్వాత ఇంటి వెలుపల కూర్చుని 'బ్రహ్మయజ్ఞం' ఆచరించాలి. రెండు చేతులను జోడించి పవిత్రమైన బ్రహ్మాంజలి ముద్రను పట్టి, బ్రాహ్మణత్వానికి మూలమైన వేద మంత్రాలను పఠించాలి."

37. విద్యా హంకారవర్జిత । బ్రహ్మయజ్ఞ దే ముక్తతా ।
దోష నసేం కసేం పఢతాం । జపాల్పతా అనధ్యాయీ ॥37॥

భావం: "తాను చదువుకున్న చదువుపై ఎలాంటి అహంకారం లేకుండా చేసే ఈ బ్రహ్మయజ్ఞం మానవునికి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. శాస్త్రం నిర్దేశించిన అనధ్యయన రోజుల్లో (వేద పఠనం చేయకూడని రోజుల్లో) వేదాలను గట్టిగా చదవకుండా మనసులోనే గాయత్రీ జపాన్ని తక్కువ సంఖ్యలో ఆచరించడం వల్ల ఎలాంటి దోషము చుట్టుకోదు."

38. కోణీ వైశ్వదేవోత్తర । కరితీ మధ్యసంధ్యోత్తర ।
తర్పా దేవర్షిపితర । సవ్య నివీత్య పసవ్యేసీ ॥38॥

భావం: "బ్రహ్మయజ్ఞం తర్వాత మధ్యాహ్న సంధ్యావందనం, అటుపై 'వైశ్వదేవ బలి హరణం' ఆచరించాలి. ఆ తర్వాత దేవతలకు, ఋషులకు మరియు పితృదేవతలకు పవిత్ర జలాలతో తర్పణలు (దేవర్షిపితృ తర్పణము) ఇవ్వాలి. ఈ క్రియలో యజ్ఞోపవీతాన్ని (జంధ్యాన్ని) వరుసగా సవ్యము (ఎడమ భుజంపై), నివీతము (మెడలో దండలా) మరియు అపసవ్యముగా (కుడి భుజంపై) మార్చుకుంటూ తర్పణాన్ని సమర్పించాలి."

39. హోవిశ్వాత్మాఽఽబ్రహ్మస్తంబాంత । తర్పణేం తృప్తయవాక్షత ।
దేవర్షిలాకరితీ తృప్త । పితరాతృప్తకరితీ తిలా ॥39॥

భావం: "'ఆబ్రహ్మస్తంబ పర్యంతం జగత్ తృప్యతు' (ఈ సృష్టిలోని బ్రహ్మదేవుని నుండి చిన్న గడ్డిపోచ వరకు ఉన్న సమస్త జీవులూ తృప్తి చెందుగాక!) అని పలుకుతూ తర్పణాన్ని వదలాలి. దేవతలకు, ఋషులకు అక్షతలు, యవలతో మరియు పితృదేవతలకు నల్ల నువ్వులతో (తిలా) జలాన్ని వదిలి వారిని పూర్తిగా తృప్తి పరచాలి."

40. గృహీం న హేం తిలతోయం । నింద్యదినీం మాంగళ్యీం న ।
దివాళీంత యమతర్పణ । భీష్మాష్టమీసీ ॥40॥

భావం: "అయితే, ఇంట్లో శుభకార్యాలు జరుగుతున్నప్పుడు లేదా శాస్త్రం వారించిన నింద్య దినాలలో నువ్వులతో కూడిన ఈ తిల తర్పణాన్నిఅస్సలు ఇవ్వకూడదు. కానీ దీపావళి పండుగ నాడు యమ తర్పణాన్ని, అలాగే మాఘ శుద్ధ అష్టమి నాడు చేసే భీష్మ తర్పణాన్ని (భీష్మాష్టమి) ప్రతి ఒక్కరూ తప్పకుండా ఆచరించాలి."

41. హేం కరో జీవత్పితా । దోష అనవశ్య కరితాం ।
మధ్యాన్హీం సూర్య యేతాం । మధ్యాన్హసంధ్యా కీజే ॥41॥

భావం: "తండ్రి బ్రతికి ఉన్నవారు (జీవత్పితా) సాధారణ పితృ తర్పణాలు ఆచరించకూడదు, అలా చేస్తే దోషం వస్తుంది (భీష్మ, యమ తర్పణాలు మినహా). మధ్యాహ్న సమయంలో సూర్యుడు నెత్తిపైకి రాగానే, ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా మధ్యాహ్న సంధ్యావందనాన్ని భక్తితో పూర్తి చేయాలి" అని శ్రీ నృసింహ సరస్వతి స్వామి వారు ఆ బ్రాహ్మణుడికి నిత్యాచార ధర్మాలను ఉపదేశించారు.

  

 

 

 

ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్య శ్రీమద్వాసుదేవానందసరస్వతి విరచితే శ్రీ సప్తశతీ గురుచరిత్రే షట్త్రింశోఽధ్యాయః॥